‘खराब चरित्रका व्यक्तिलाई आयुक्त बनाउनै हुँदैन’
पूर्व निर्वाचन आयुक्त तथा अधिकारकर्मीले खराब चरित्रका कृष्णमान प्रधानलाई निर्वाचन आयोगको आयुक्त बनाउनै नहुने बताएका छन्।
संवैधानिक परिषद्ले असार २ गते निर्वाचन आयुक्तमा सिफारिश गरेका प्रधानको चरित्रमाथि चौतर्फी प्रश्न उठेको छ। उनलाई संवैधानिक निकायमा नियुक्ति दिनै नहुने मत बलियो बन्दै गएको देखिन्छ।
पूर्व निर्वाचन आयुक्त सूर्यप्रसाद श्रेष्ठले निर्वाचन आयोगमा नियुक्त हुने व्यक्ति झन् उच्च नैतिक चरित्रको हुनुपर्ने बताए। “निर्वाचन आयोग भनेको जनप्रतिनिधि जन्माउने ठाउँ हो। राज्यको ध्यान त्यहाँ हुन्छ। उच्च नैतिक चरित्र भएकै हुनुपर्छ,” श्रेष्ठले भने।
त्यस्तै, अधिकारकर्मी अमृता लम्साल पनि यौन दुर्व्यवहारको आरोप लागेको व्यक्तिको नाम निर्वाचन आयुक्तमा चयन हुनु गलत भएको बताउँछिन्। कानून अनुसार आयुक्त हुन उच्च नैतिकतायुक्त व्यक्ति हुनुपर्ने जान्दाजान्दै यौन दुर्व्यवहारको आरोप लागेको व्यक्तिको नाम प्रस्ताव गर्नु कानूनसम्मत नभएको उनको भनाइ छ।
“यौन दुर्व्यवहारको आरोप लागेका व्यक्तिलाई नै राज्यले, न्यायालयको नेतृत्व गर्नेहरूले समर्थन गरेको देखियो,” उनी भन्छिन्, “पहुँच भएपछि जे पनि लुकाउन सकिन्छ, जे पनि गर्न मिल्छ भन्ने देखियो।”
निर्वाचन आयुक्तमा सिफारिश भएका प्रधानबारे संसदीय सुनुवाइ समितिमा सुनुवाइ पनि भएको छ। सुनुवाइ समितिले निर्णय गर्न सकेको छैन।
उनीमाथि नेपाल कानून समाजको कार्यकारी निर्देशक हुँदा आफ्नै कार्यालयमा कार्यरत महिलालाई प्रलोभन दिएर पटक पटक यौनशोषण गरेको आरोप लागेको छ। त्यसलाई लिएर पीडित महिलाले संसदीय सुनुवाइ समितिमा उजुरी पनि दिएकी थिइन्। उनले घटनाका विषयमा संसदीय सुनुवाइ समितिलाई पनि जानकारी गराएकी छन्।
उनले प्रधान विरुद्ध प्रहरीमा जाहेरी दिएकी थिइन्। त्यस्तै, जिल्ला अदालतमा पनि निवेदन दिएकी थिइन्। तर प्रधानको दबाब र प्रभावमा मिलापत्र गरिएको पीडितले खुलाएकी छन्। यसका लागि प्रधानले एक करोड २५ लाख रुपैयाँ भुक्तानी गरेको पनि संसदीय सुनुवाइ समितिमा सुनाएकी थिइन्।
यस घटनालाई लिएर बुधबारको बैठकमा सांसदले प्रश्न पनि गरेका थिए। उनले मिलापत्र भएको स्विकार्दै त्यसबारे सोधिएका प्रश्नको जवाफ दिन भने मानेनन्। उनको नाम अनुमोदन गर्ने कि नगर्ने भन्नेमा संसदीय सुनुवाइ समितिले कुनै निर्णय गर्न सकेको छैन।
साउन १८ गतेसम्म सुनुवाइ समितिले निर्णय नगरेमा स्वतः अनुमोदन भएको मानिने कानूनी व्यवस्था छ। सुनुवाइका लागि गत असार ३ गते संसद् सचिवालयमा पत्र आएको थियो। त्यसको ४५ दिनभित्र अर्थात् साउन १८ गतेभित्र निर्णय गरिसक्नुपर्छ।
यसमा राष्ट्रिय मानव अधिकार आयोगले पनि विवादित व्यक्तिलाई सार्वजनिक पदमा नियुक्त नगर्नू भनेर सरकारलाई निर्देशन दिएको छ।
यौन दुर्व्यवहार जस्तो अपराधलाई न्यायालयले पनि गम्भीर रूपमा नलिएको अधिकारकर्मी लम्सालको भनाइ छ। यस किसिमको संवेदनशील विषयमा जिम्मेवार हुनुपर्ने राज्य नै पीडकको पक्षमा देखिएको उनी बताउँछिन्। “आफैले एक करोड दिएको भनेर भनेका छन्, उनले गलत गरेकाले दिए,” लम्साल भन्छिन्, “कानूनले नै निषेध गरेको छ, त्यस्तो व्यक्तिलाई आयुक्तका लागि सिफारिश नै गर्नु हुँदैन।”
निर्वाचन आयोगका पूर्व आयुक्त श्रेष्ठ पनि प्रधानलाई नियुक्त गर्न नहुने बताउँछन्। आयोगमा यसअघि विवादित मान्छे नआएको उल्लेख गर्दै पूर्व निर्वाचन आयुक्त श्रेष्ठ भन्छन्, “सम्भवतः निर्वाचन आयोगमा पहिलो पटक विवादित मान्छेको नाम सिफारिश भएको हो। यसमा ढाकछोप गरिनु हुँदैन।”
पूर्व निर्वाचन आयुक्त सूर्यप्रसाद श्रेष्ठ।
पूर्व निर्वाचन आयुक्त सूर्यप्रसाद श्रेष्ठको विचार :
निर्वाचन आयोगमा नियुक्त हुने व्यक्तिको छवि राम्रो हुनुपर्छ। संवैधानिक दायित्व बोक्नुपर्छ। आयुक्त मात्रै होइन, अन्य कानून व्यवसायी र कर्मचारीलाई पनि दाग लागेको हुनु हुँदैन।
आयुक्तमा सिफारिश भएका कृष्णमान प्रधानको विषय संसदीय सुनुवाइमा पुगेको छ। त्यहाँ आफू उच्च नैतिक चरित्र भएको भनेर प्रमाणित गर्नुपर्छ। संसदीय सुनुवाइमा चित्तबुझ्दो प्रमाण पेश गर्न सक्नुपर्यो। तर काम नबिगारेको भए मेलमिलाप कसरी भयो? मेलमिलापसम्म पुग्नु भनेको घटना भएको नै बुझिन्छ।
अर्को, खराब चरित्रका मान्छे संवैधानिक आयोगमा नियुक्त हुँदा के हुन्छ भन्ने उदाहरण लोकमानसिंह कार्कीको घटना हाम्रो सामु छ। राजनीतिमा त खराब मान्छे आए आए, अब संवैधानिक नियुक्तिमा समेत यो हुनु हुँदैन। निर्वाचन आयोग भनेको जनप्रतिनिधि जन्माउने ठाउँ हो। राज्यको ध्यान त्यहाँ हुन्छ। उच्च नैतिक चरित्र भएकै हुनुपर्छ।
त्यस्तै, नाम सिफारिश हुँदा नै ख्याल गरिनुपर्ने हो। पृष्ठभूमि के हो? चरित्र के हो? हेर्नुपर्थ्यो, तर ध्यान दिइएन। अब संसदीय सुनुवाइ समितिले विवेकपूर्ण निर्णय गर्नुपर्छ।
मैले आठ वर्ष आयोगमा काम गरें। सम्भवतः निर्वाचन आयोगमा पहिलो पटक विवादित मान्छेको नाम सिफारिश भएको हो। यसमा ढाकछोप गरिनु हुँदैन। अझ सार्वजनिक पद धारण गर्ने मान्छेको उच्च निष्ठा हुनुपर्छ।